ކޯވިޑް-19ގެ ނުރައްކާތެރި އިންފެކްޝަނެއްގެ ސަބަބުން ހަމައެކަނި ހަށިގަނޑަށް ދެވޭ ސީދާ ގެއްލުމުގެ އިތުރުން ވެސް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރުވައެވެ.
‘ނޭޗަރ’ މަޖައްސާގައި ޝާއިޢުކޮށްފައިވާ އާ ދިރާސާއަކުން ދައްކާގޮތުގައި، އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ހަށިގަނޑުގައި ހަރަކާތްތެރިކަމެއް ނެތި ފޮރުވިފައިވާ ވައިރަސްތައް އަލުން ހޭލައްވާލުމަކީ ކޯވިޑްގެ ސަބަބުން ދިމާވެދާނެ ކަމެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން ބަލީގެ ހާލަތު އިތުރަށް ގޯސްވެ، ‘ލޯންގް ކޯވިޑް’ ގެ ނުރައްކާ ބޮޑުވެގެންދެއެވެ.
އެމެރިކާގެ ޔުނިވަރސިޓީ އޮފް ޓެކްސަސް އެޓް އޮސްޓިންގެ ތަޖުރިބާކާރުން އިސްކޮށް ތިބެ ކުރިއަށްގެންދިޔަ މި ދިރާސާގައި، ކޯވިޑްގެ ފުރަތަމަ ރާޅުތަކުގެ ތެރޭގައި ހޮސްޕިޓަލުގައި އެޑްމިޓްކޮށްގެން ފަރުވާދިން 1،000 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުންގެ ސާމްޕަލްތައް ވަނީ ތަހުލީލުކޮށްފައެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔާ ގާތްކުރާ އަދަދެއްގެ މީހުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ފޮރުވިފައި ހުންނަ އާންމު ވައިރަސްތައް، ކޯވިޑް ބަލީގެ ތެރޭގައި އަލުން ހަރަކާތްތެރިވާން ފަށާފައިވާކަމުގެ ހެކި ފެނިފައިވެއެވެ.
މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ހަރޕީސް އާއިލާގެ ވައިރަސްތައް ކަމަށްވާ، އިންފެކްޝަސް މޮނޮނިއުކްލިއޯސިސް ނުވަތަ ‘ގްލޭންޑިއުލަރ ފީވަރ’ ޖައްސާ އެޕްސްޓައިން-ބަރ ވައިރަސް (އީ.ބީ.ވީ)އަދި ސައިޓޯމެގަލޯވައިރަސް (ސީ.އެމް.ވީ)އެވެ. ސީ.އެމް.ވީ އަކީ އާންމުކޮށް ސިއްހަތު ސަލާމަތުން ހުންނަ މީހުންނަށް އޭގެ އަސަރު ނުކުރި ނަމަވެސް، އަލަށް އުފަންވާ ކުދިންނާއި ދިފާއީ ނިޒާމު ބަލިކަށި މީހުންނަށް ނުރައްކާތެރި ބަލިތައް ޖައްސާ ވައިރަހެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، އިންސާނުންގެ ތެރޭގައި އާންމުކޮށް ފެތުރިފައިވާ އަދި އާންމުގޮތެއްގައި ގެއްލުމެއް ނުދޭ ވައިރަސްތަކެއް ކަމަށްވާ އެނެލޯވައިރަސްތައް ވެސް އަލުން ހަރަކާތްތެރިވެފައިވާކަން މި ދިރާސާއިން ހޯދިފައިވެއެވެ.
ތަފާތު ވައިރަސްތައް ހަރަކާތްތެރިވާން ފަށަނީ ތަފާތު ވަގުތުތަކުގައި
އެޕްސްޓައިން-ބަރ ވައިރަސް އަދި އެނެލޯވައިރަސްތައް ކޯވިޑް-19 ޖެހޭތާ ކުރީކޮޅު ހަރަކާތްތެރިވާން ފަށައެވެ. އަދި ހޮސްޕިޓަލަށް އެޑްމިޓްކުރާ ކުޑަ ވަގުތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އޭގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައަށް ދެއެވެ. ނަމަވެސް، ސައިޓޯމެގަލޯވައިރަސް އަދި ހަރޕީސް ސިމްޕްލެކްސް ވައިރަސް ހަރަކާތްތެރިވާން ފަށަނީ ގާތްގަނޑަކަށް ތިން ހަފްތާ ފަހުންނެވެ. އަދި އެ ވައިރަސްތައް ގިނައިން ފެންނަނީ ފުއްޕާމެއާއި ނޭވާލާ ނިޒާމުންނެވެ.
ތަޖުރިބާކާރުން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި، ކޮރޯނާވައިރަސް އިންފެކްޝަނުގެ ސަބަބުން ދިފާއީ ނިޒާމު ބަލިކަށިވުމަކީ، މި ފޮރުވިފައިވާ ވައިރަސްތައް އަލުން ފާޅުވުމަށް މަގުފަހިވާ ސަބަބެވެ. މި ވައިރަސްތައް ހަރަކާތްތެރިވުމުން، ކޯވިޑް-19ގެ ސަބަބުން އުފެދިފައިވާ ދުޅަވުން (އިންފްލެމޭޝަން) އިތުރަށް ގޯސްކޮށް، ބަލީގެ ހާލަތު ބޮޑުތަނުން ނުރައްކާ ކޮށްލައެވެ.
ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުން، ދިފާއީ ނިޒާމު ފުރިހަމައަށް މަސައްކަތްކުރާ ސިއްހަތު ރަނގަޅު މީހުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ވެސް މި ވައިރަސްތައް އަލުން ހަރަކާތްތެރިކުރުވައެވެ. ކުރިން ސައިންސްވެރިން ގަބޫލުކުރި ގޮތުގައި މިކަން ދިމާވަނީ އެޗް.އައި.ވީ ފަދަ ބަލިތައް ތަހައްމަލުކުރާ މީހުން ނުވަތަ ދިފާއީ ނިޒާމު ދަށްކުރާ ބޭސްތައް ކާ މީހުންގެ މެދުގައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ދިފާއީ ނިޒާމު ދަށްކުރާ ބޭސް ބޭނުންކުރާ މީހުންނަށް މިކަން ދިމާވުމުގެ ފުރުސަތު އެހެން މީހުންނާ އަޅާބަލާއިރު އިތުރު ނޫންކަން ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކަށް ހޯދިފައިވެއެވެ. މީގެން ދޭހަވަނީ ހަމައެކަނި ކޯވިޑް-19އަކީ ވެސް ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއީ ބާރުތައް ބަލިކަށިކޮށްލާ ބާރުގަދަ ވައިރަހެއް ކަމެވެ.
ލޯންގް ކޯވިޑާ ގުޅުމެއް ވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއް
ފުރަތަމަ އިންފެކްޓްވުމަށް ފަހު އެއް އަހަރު ދުވަސް ވަންދެން ބަލިމީހުންގެ ހާލަތު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ވަނީ ބަލާފައެވެ. އެގޮތުން، އެނެލޯވައިރަސްތައް އަލުން ހަރަކާތްތެރިވި މީހުންނަށް ‘ލޯންގް ކޯވިޑް’ ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުކަން ވަނީ ފާހަގަކުރެވިފައެވެ. ލޯންގް ކޯވިޑަކީ، ފުރަތަމަ އިންފެކްޝަނަށް ފަހު ވަރުބަލިވުމާއި، ނޭވާލާން އުނދަގޫވުމާއި އަދި ސިކުނޑިއަށް ބުރަވުން (ބްރެއިން ފޮގް) ފަދަ އަލާމާތްތައް އެތައް މަހެއް ނުވަތަ އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ދެމިހުންނަ ހާލަތެކެވެ.
މީގެ ކުރިން ކުރެވުނު ދިރާސާތަކުން ވަނީ އެޕްސްޓައިން-ބަރ ވައިރަހާއި މަސްލް ސްކްލެރޯސިސް އަދި ލޫޕަސް ފަދަ އޮޓޯއިމިއުން ބަލިތަކާ ގުޅުމެއްވާކަން ހާމަވެފައެވެ. މިއީ ބައެއް މީހުންނަށް ދިގުމުއްދަތަކަށް ބަލިމަޑުކަން ތަހައްމަލުކުރަން ޖެހުމުގެ ސަބަބަކަށް މި ވައިރަސްތައް ހޭލުން ވެދާނެކަމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، މި ދިރާސާއިން ދައްކަނީ ހަމައެކަނި މި ދެކަމުގެ ދެމެދުގައިވާ ގުޅުމެއްކަން ދިރާސާވެރިން ފާހަގަކުރެއެވެ. ލޯންގް ކޯވިޑް ޖެހެނީ ސީދާ އަލުން ހޭލާ ވައިރަސްތަކުގެ ސަބަބުންކަން މިކަމުން ސާބިތެއް ނުވެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ ކޯވިޑް-19 ގެ ސަބަބުން ދިފާއީ ނިޒާމަށް އިންތިހާއަށް ޕްރެޝަރު ބޮޑުވެފައިވާކަމުގެ ނިޝާނަކަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ.
ފަރުވާއަށް މީގެން ކުރާނީ ކޮން އަސަރެއް؟
އަލުން ހޭލާ ވައިރަސްތަކުގެ ސަބަބުން ބަލިމީހާގެ ހާލަތު އިތުރަށް ގޯސްވޭތޯ ބެލުމަށް، ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ވަނީ ވައިރަސްތައް ހޭލާފައިވާ މީހުންނާއި ވައިރަސްތައް ނިދާފައިވާ މީހުންގެ ހާލަތު އަޅާކިޔާފައެވެ. އެގޮތުން ވައިރަސްތައް އަލުން ހަރަކާތްތެރިވި މީހުންގެ ހަށިގަނޑުގައި ދުޅަވުން އިތުރުވެ، ދިފާއީ ނިޒާމު މާބޮޑަށް ހަރަކާތްތެރިވެ އަދި ސެލްތަކަށް ލިބިފައިވާ ގެއްލުންތައް ގިނަކަން ފާހަގަކުރެވުނެވެ.
ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނާގޮތުގައި، ހަރޕީސް ވައިރަސްތަކާ ދެކޮޅަށް މިހާރު ވެސް ބޭނުންކުރާ އެންޓިވައިރަލް ބޭސްތަކަކީ، ވައިރަސް އަލުން ހޭލުމުގެ ސަބަބުން ނުރައްކާތެރި ހާލަތަށް ނުވަތަ ލޯންގް ކޯވިޑަށް މަގުފަހިކުރާނަމަ، ބައެއް ބަލިމީހުންނަށް އެހީތެރިވެދޭނެ އެއްޗަކަށް ވެދާނެއެވެ. ލޯންގް ކޯވިޑް ތަހައްމަލުކުރާ މީހުންގެ އަލާމާތްތައް ކުޑަކުރުމަށް ހަރޕީސް ވައިރަސްތަކާ ދެކޮޅަށްދޭ އެންޓިވައިރަލް ބޭސްތައް މަސައްކަތްކުރޭތޯ ބެލުމަށް މިހާރު ވެސް ކްލިނިކަލް ޓްރަޔަލްތައް ދަނީ ކުރިއަށެވެ.